Doğal parfüm şamama kavunu

Doğuda şamama batıda bostangüzeli olarak adlandırılan kokulu kavun yüzlerce yıldır Anadolu da evleri dükkanları ortamları hoş kokusu ile kaplamaktadır.

Gastronomi danışmanı Özgür Kızıl;

Öyle bir kavun düşünün ki elma büyüklüğünde, parfüm kadar etkili mis gibi kokan bir lezzet. Şamama kavunu günümüzde unutulmuş lezzetlerden biridir. Arapçadaki “şemm (hoş kokan,güzel kokulu)” sözcüğünden türemiştir. Şamama ile ilgili en eski kayıtlar Divanü Lugat-ıt Türk’te karşımıza çıkmaktadır. Eskiden evlerde evin birçok noktasına asılır, elbiselerin arasına konulur, gelin çeyizlerine eklenir, askere giden gençlerin bohçalarına konulan bir parfümdür. Şamama kavunu, günümüz kavunları gibi tatlı değildi, bundan dolayı yiyecek olarak tüketilmezdi. Fakat aroması bir çok lezet için şurup, tatlı, şeker, lokum, şerbet yapımında kullanılmaktaydı. Şamama, hasat edildiği zaman çok güzel kokmazmış. Un ve ya kepek çuvallarının içinde 2 hafta bekletildikten sonra mis gibi kokmaya başlarmış. Anadolu’nun hemen hemen heryerinde yetişebilen bir meyvedir. Anadolu’daki bazı isimleri şöyledir; alabaş (Osmaniye), cırdatan (Bolu), cırlangıç (Denizli), eşememe (Mersin), şebeden (Maraş) şeklindedir. Eşref Bin Muhammed’in 14. yüzyılda yazdığı eserlerinde tıpta şamama koklamanın beyin sağlığına çok iyi geldiğini, tüketmenin ise mide rahatsızlıklarını giderdiğini bildirmektedir. Ayrıca Evliya Çelebinin seyahatnamesinde Şamama kavunlarının zenginler ve padişahlar arasında hediye olarak sunulmakta olduğu yazmaktadır. Osmanlı döneminde elde şamama taşımak adet haline gelmiştir. İnsanlar hem güzel kokmak hem de arada koklayıp mutlu olmak için yanlarında taşırlarmış. Anadolu edebiyatını incelediğimizde bir çok şiirde şamama kavunundan bahsetmektedir. Geçmişte bir cep telefonu gibi insanların yanlarında taşıdığı, önem vermiş olduğu bu güzellik günümüzde az bilinse de anadolu da özellikle Van ve çevresinde bu kültür devam etmektedir.

Yetiştirebileceğiniz en etkileyici kavunlardan biri olan şamam kavunu parlak sarı kabuğu üzerinde zig zaglar oluşturan alev kırmızısı çizgileri ile göz alıcıdır. Aynı zamanda, büyüleyici ve baştan çıkarıcı kokusu dakikalar içinde koca bir odayı kokusuyla doldurur.

Küçük meyvesi ortalama 400 gr ağırlığında iri bir çiftlik domatesi boyundadır. sezon boyunca üzerinden meyve eksik etmez.

İlkbaharda toprak sıcaklığı 15 dereceye ulaştığında ekimi yapılır.

Aşağıdaki haber 15 Eylül 2015 tarihli vansesigazetesi.com dan alınmıştır.

Van’ı şamama kokusu sardı

Van’da Özalp, Erciş, Alaköy gibi kavun karpuz yetiştirilen bostanların bir bölümünde özel olarak ekilen şamama iş yeri, ev ve arabalarda yerini alarak doğal ve hoş koku yaymaya başladı. Vanlılar şamama satışına büyük ilgi gösteriyor.

Hacı Yılmaz

Van’ın türkülerine, deyimlerine konu olan halk arasında şamama, Latince de Cucumis dudaim olarak tanımlanan, güzel kokulu bir tür küçük kavun olan şamama çarşı pazarda meraklılarına satılmaya başladı.

Van’ın ünlü Toycular türküsünün bir mısrasında ” Ben giderim hamama demeyin kaynanama, kaynanam bostancıdır benden ister şamama” olarak geçen, ayrıca Vanlılar arasında güzel olan ve güzel kokan genç kızlar için söylenen, ” Şamama gibi kokuyor, Şamama gibi”  halk deyimlerine esin kaynağı olan şamama  bürolarda, evlerde ve araçlarda  doğal kokusuyla yerini almaya başladı. Bulunduğu ortama hafif doğal ve hoş bir koku esintisi  yayan şamama satışı Vanlılardan büyük ilgi görüyor.

VANLILAR  ŞAMAMAYA  BÜYÜK İLGİ GÖSTERİYOR

Babasının uzun yıllar bostancılık yaptığını kavun yanında şamama  yetiştirdiğini kendisinin de kavun yanında şamama ektiğini belirten Hasan Kınar, “Özalp’ta her yıl şamama ekiyoruz.  Hasat mevsiminde toplayarak Van’a getirip tanesini 1-2 liradan satıyoruz. Günde 50-60 adet satıyorum. Şamamayı bilen Vanlılar büyük ilgi gösteriyor. Bilmeyenlere de anlatıyorum. Kazancı yanında geleneksel yöresel haber ürünümüz olduğu için ekiyoruz. İnsanlarımız iş yerinde, evinde masasında, aracında ve elinde bulundurarak şamamanın doğal kokusunu soluyarak mutlu oluyorlar” dedi.

ŞAMAMA KOKUSU BAŞKA OLUR

Kunduracı Mustafa Karaduman şamama kokusunun Van’ın doğal parfümü olduğunu belirterek Van’da her mevsimin birkaç koksusu olur. Örneğin ilkbahar ayında iğde, sonbahar da şamama kokusu başka olur. Masamın üzerinde bulunan şamama kokusu iş yerimize yaydığı kokusu ile müşterilerimize ve bize ferahlık veriyor dedi.

DOĞAYI SOLUYORUZ

Şamamanın Vanlılar arasında özel bir yeri olduğunu belirten Ferruh Atakan da, şamama Van’ın bostan mevsiminde kavunlarla birlikte bir miktar ekilir.  Güzel kokusu ve görünümü ile insana hoşluk verir, stres giderir. Şamama görünümü ve kokusuyla adeta parfüm fıçısıdır.  Olgunlaşıncaya kadar kokusu devam eder. Şamama ile doğayı bulunduğumuz ortamda soluyoruz. Bu geleneğin asırlık geçmişi vardır diye konuştu.

Aşağıdaki yazı ise 04.08.2008 tarihli Türkiye Gazetesi Bostangüzeli başlıklı yazıdan alınmıştır.

Nazillideki bir pazar tezgahında; kenarda kalmış, küçük, sarı, kavun gibi bir meyve gördüm. Bunlar nedir dedim. Acı kavun dedi pazarcı. Sonra tuhaf bakışımı görüp Koku kavunu. Yenmez ama aylarca kokar diye ekledi… İki tane alıp arabaya koydum; kendimi kavun kamyonu sürüyor sandım! *

Birini İstanbulda sehpa üstünde bıraktım. Kenarından ezildiği için bozulmaya başlayanı yanıma aldım. Bir kâğıdın üstüne çıkarıp çekirdeklerini kuruttum. Çünkü satan adam bunu da tembihlemiş; bahçen varsa ek, çıkar demişti… Geliboluya giderken çekirdekleri de götürdüm. Bahçeye eksin diye nereden, nasıl aldığımı, ne kadar güzel koktuğunu anlattım. Ablam beni bahçenin aşağısına doğru götürüp sordu: Bunlara benziyor muydu? Eğilip baktım ki, evet benziyorlar. Daha ufak, iri bir şeftali kadardı bunlar. Renkleri de düz sarı değil; hardal üstüne (karpuzunkine benzer) tuğla rengi desenleri vardı. Birini tutup burnuma kaldırdım. Buna bostangüzeli derler, dedi ablam. Kendin kopar, hadi bir tane daha kopar…* Şu anda masamda minicik bir kavun var. İsimlerinden biri Bostangüzeli imiş. Yenmiyor ama mis gibi kokuyor. Geliboludan getirmiştim diye yazdım siteye. Eski dostlardan Sultan Hanım bunu okuyunca; bahsettiğiniz güzel kokulu minicik kavunun asıl adı Şamamadır. Çocukluğumdan bilirim ki, o koku gerçek kavunların hiç birinde bulunmaz sanki. Benim yerime de; yani çocukluğumun yerine de kokla lütfen. Gözlerim dolu dolu oldum şu an diye duygularını belirtmiş!..

Yorumlarınızı bekliyorum.